O τελευταίος κρίκος στην χρήση δηλητηριωδών αερίων ολοκληρώθηκε με τον εξοπλισμό των αεροσκαφών Heinkel

Στο άρθρο μας “Αγοράστηκαν δηλητηριώδη αέρια από τη Γερμανία και αεροπλάνα από την Αμερική” που δημοσιεύθηκε στο τεύχος 83 της εφημερίδας Dersim: (*1)

Tέταρτος Δημόσιος Επιθεωρητής, Στρατηγός Αμπντουλάχ Αλπντογάν: απαιτεί πρόκληση πυρκαγιάς από τη Διοίκηση του Συντάγματος Ταϊγιαρέ και εμπρηστικές και ασφυκτικές βόμβες αερίου από τον ΥΠΕΘΑ.

Κατόπιν αιτήματος αυτού, ο ΥΠΕΘΑ απευθύνεται σχετικά ενώπιον της Κυβέρνησης και του Υπουργείου  Οικονομικών,  για τη λήψη τόσο 20 τόνων αερίων χλωρακετοφαινόνης, αερίου μουστάρδας κ.λπ. όσο και των αυτόματων εγκαταστάσεων στις οποίες μπορούν να τοποθετηθούν αυτά τα αέρια σε βόμβες, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπερβαίνουν το εκτιμώμενο ποσό των 150.000 τουρκικών λιρών και επίσης ότι αυτοί επωφελούνται από τη διαδικασία clearing (μέθοδος χρηματοδότησης) μεταξύ Γερμανίας και Τουρκίας:

Κατόπιν πρότασης του (τότε) ΥΠΕΘΑ με το ψήφισμα της 26.07.1937 και αριθμ.πρωτ. 871, και με την έγκριση του Υπουργείου Οικονομικών με ημερομηνία 05.08.1937 και αριθμ.πρωτ. 3930 (από την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου), το αίτημα εγκρίνεται στις 07.08.1937. Σύμφωνα με την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, εκτός από τους εξουσιοδοτημένους Υπουργούς, υπάρχει επίσης η υπογραφή του Προέδρου: Κεμάλ Ατατούρκ (* 2).

Όταν αυτή η ιστορία δημοσιεύθηκε επίσης στη Γερμανία, το πρόβλημα του “ζητήματος της γερμανικής συνενοχής στη γενοκτονία στο Ντερσίμ, η οποία ξεκίνησε το 1937 και έληξε το 1938”, παρουσιάστηκε στο Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο με πρωτοβουλία του αντιπολιτευόμενου Αριστερού Κόμματος. Βάσει της αναφοράς του Τζαν Κασάπογλου του ANF ιδού η εξέλιξη του συμβάντος:

“Με πρωτοβουλία  των βουλευτών του Αριστερού Κόμματος, Ούλα Γέλπκε, Δρ Αντρέ Χαν, Γκιόκαϊ Ακμπουλούτ, Κριστίνα Μπούχχολτς, Χέικε Χένζελ, Αντρέι Χούνκο, Αμίρα Μοχάμεντ Αλί, Νίμα Μοβάσατ, Δρ Αλεξάντερ Σ. Νόι, Πέτρα Πάου, Μαρτίνα Ρένερ, Κέρστεν Στάινκε, Φρίντριχ Στράετμανς, Δρ Κίρστεν Τάκμανμανς και δρ Κίρστεν Τάκμανς, υποβλήθηκε κοινοβουλευτική ερώτηση επί του θέματος στο κοινοβούλιο.

Εφιστώντας την προσοχή σε ένα έγγραφο από τα αρχεία του Γερμανικού ΥΠΕΞ σχετικά με την εξαγωγή πολεμικών αεροσκαφών Heinkel He111 στην Τουρκία το 1937, οι βουλευτές του Αριστερού Κόμματος ρώτησαν εάν η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση γνώριζε αυτό το έγγραφο ή όχι. Οι βουλευτές ήθελαν να μάθουν εάν η πώληση των εν λόγω αεροσκαφών ήταν ορθή με βάση τους όρους υπό τους οποίους παραχωρήθηκαν στην Τουρκία (* 3).

Ως αποτέλεσμα των ερευνών που πραγματοποιήσαμε με τον φίλο μου Μαχσουνί Γκιουλ, φτάσαμε στα επίμαχα έγγραφα για να απαντήσουμε σε αυτήν την ερώτηση. Ναι, η Τουρκία αγόρασε βομβαρδιστικά αεροσκάφη Heinkel He111 από τη ναζιστική Γερμανία υπό τους όρους που αναφέρονται παρακάτω.

Μετά την προμήθεια δηλητηριώδους και ασφυκτικού αερίου από τη Γερμανία, η Τουρκία αναζήτησε βομβαρδιστικά αεροσκάφη για να ρίξουν αυτά τα αέρια. Σε πρώτη φάση, αγοράζει αεροσκάφη Marten Bomber (πόσα δεν προσδιορίζονται) από την Αμερική έναντι 200.000$.Τα βομβαρδιστικά αεροσκάφη Marten δεν φαίνονται ικανοποιητικά για αυτή τη δουλειά, έτσι προσπαθούν να πάρουν το νέο τεχνολογικό προϊόν της Γερμανίας, τα βομβαρδιστικά αεροσκάφη τύπου Heinkel He 111. Για το σκοπό αυτό:

Σύμφωνα με το διάταγμα που υπέγραψαν ο Πρόεδρος Ατατούρκ και το Υπουργικό Συμβούλιο στις 12.05.1938, δίνεται η έγκριση για αγορά με διαπραγμάτευση των βομβαρδιστικών αεροσκαφών Heinkel  από το εργοστάσιο σιδηρουργείων του Νουρί Κιλίογλου στο Ζεϊτίνμπουρνου της Κωνσταντινούπολης, με τιμή που δεν θα υπερέβαινε τις 300.000 λίρες. Σύμφωνα με την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 12.05.1938, υπάρχει η υπογραφή του Ατατούρκ καθώς και η υπογραφή των αρμόδιων  Υπουργών.

Το ΥΠΕΘΑ αναλαμβάνει πρωτοβουλία ενώπιον της κυβέρνησης και προσπαθεί να πάρει 24 ασυρμάτους από τη Γερμανία από την εταιρία Telefunken και να τους μοντάρει εντός του ραδιοεξοπλισμού των αεροσκαφών Heinkel. Τα νέα έγγραφα που βρήκαμε από το αρχείο της Προεδρίας της Κυβέρνησης  σχετίζονται με αυτές τις αγορές.

Ακολουθούν οι παρακάτω οδηγίες και αποφάσεις στα ακόλουθα έγγραφα:

Πρώτο έγγραφο:

Το υπόμνημα που εστάλη στον Πρωθυπουργό στις 01.04.1938 από την αρμόδια Γραμματεία Αεροπορίας εκ μέρους του ΥΠΕΘΑ: Περίληψη: Σχετικά με την αγορά 24 ραδιοασυρμάτων Telefunken: Για τα βομβαρδιστικά αεροσκάφη Heinkel, επιλέχθηκε ο τύπος ραδιοασυρμάτου 274 1/F (πομπός 3 a, δέκτης E 2 a). Προκειμένου για την αγορά 24 τηλεομοιοτυπικών ραδιοφωνικών συσκευών από το εργοστάσιο αεροσκαφών Heinkel σύμφωνα με την τάδε παράγραφο του άρθρου 46 του νόμου 2490 και την πληρωμή 155.000 γερμανικών μάρκων στo ίδιο εργοστάσιο, που είναι το κόστος αυτών, μέσω clearing (μέθοδος χρηματοδότησης), αιτούμαι την άδεια εκ μέρους σας για την απόφαση πληρεξουδιότησης.

Υπ.Οικ.

Καζίμ Οζάλπ

κ.α.α.  Αναπληρωτή Υπουργό Οικονομικών

υπ’αριθμ.πρωτ. 2. IV. 938

Δεύτερο έγγραφο:

Είναι η απάντηση που δόθηκε στην πρόταση με ημερομηνία 20.04.1938 που εστάλη από την Προεδρία της Δημοκρατίας και το Υπουργείο Οικονομικών.

Υπόμνημα: Προς το Ανώτατο Υπουργικό Γραφείο

Απόσπασμα: Αγορά 24 ραδιοφώνων Telefunken Η.

Συνημμένο: Υπόμνημα

Εξετάστηκε το συνημμένο με αριθμ.πρωτ. 1625/3845 υπόμνημα της 01.04.1938 το οποίο διαβιβάστηκε από το Ανώτατο Γραφείο Εθνικής Άμυνας στο Υπουργείο Οικονομικών. Σύμφωνα με το άρθρο 46 παράγραφο τάδε του νόμου 2490 περί διαγωνιστικών διαδικασιών, επιτρέπεται η διαπραγμάτευση των αγαθών που απαιτείται να επιλέγονται στον τόπο προέλευσης αυτών ενόψει της φύσης της χρήσης τους ή το οικονομικό συμφέρον.

Σύμφωνα με αυτήν την παράγραφο, πρέπει να ληφθεί απόφαση από την Επιτροπή των Συμβούλων κατά τις διαπραγματεύσεις που πρέπει να διεξαχθούν. Εάν είναι απαραίτητη η επιλογή και αγορά 24 τεμαχίων ραδιοασυρμάτων Telefunken τα οποία απαιτούνται για αεροσκάφη βομβαρδιστικών αεροσκαφών Heinkel μέσω επιθεώρησης του εργοστασιακού προϊόντος επί τόπου, το κόστος αυτών αποσαφηνίζεται ότι πληρώνεται με βάσει την διάταξη του προαναφερθέντος άρθρου 46 παραγράφου τάδε· θα ήθελα να ζητήσω από το Υπουργείο Οικονομικώννα μην φέρει αντίρρηση στη απόφαση τουΑνώτατου Συμβουλίου Εκτελεστικών Αντιπροσώπων.

Υπογραφή

Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών

Φουάτ Αγραλί

Το τρίτο έγγραφο αφορά στο κυβερνητικό διάταγμα:

Διάταγμα: Η πληρωμή για τα έξοδα των 24 ραδιοασυρμάτων Telefunken 274 1 / F (πομπός 3 a, δέκτης E 2 a) τα οποία είναι απαραίτητα για τα βομβαρδιστικά αεροσκάφη Heinkel διαμέσω clearing, η αγορά μέσω διαπραγμάτευσης απευθείας από το εργοστάσιο αεροσκαφών Heinkel στη Γερμανία σύμφωνα με την παράγραφο τάδετου άρθρου 46 του  υπ’αριθμ. νόμου 2490, μετά από πρόταση του ΥΠΕΘΑ με ημερομηνία 01.04.1938 και αριθ.πρωτ. 1625/3845 και την απόφαση του Υπουργείου Οικονομικών με ημερομηνία 20.04.1938 και αριθ.πρωτ. 13165/244/2154, εγκρίθηκε κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εκτελεστικών Αντιπροσώπων στις 21.04.1938.

21.04.1938

Πρόεδρος

Κ. Ατατούρκ

Πρωθυπουργός Τζελάλ Μπαγιάρ

Και υπογράφεται από άλλους αρμόδιους υπουργούς. (***βλ. έγγραφο 3)

Τέταρτο και τελευταίο έγγραφο:

Σχετικά με την αποστολή στους απαραίτητους χώρους για την εφαρμογή του κυβερνητικού διατάγματος της 21.04.1938.

Διάταγμα:  Η πληρωμή για τα έξοδα των 24 ραδιοασυρμάτων Telefunken 274 1 / F (πομπός 3 a, δέκτης E 2 a) τα οποία είναι απαραίτητα για τα βομβαρδιστικά αεροσκάφη Heinkel διαμέσω clearing, η αγορά μέσω διαπραγμάτευσης απευθείας από το εργοστάσιο αεροσκαφών Heinkel στη Γερμανία σύμφωνα με την τάδε παράγραφο του άρθρου 46 του  υπ’αριθμ. νόμου. 2490, μετά από πρόταση του ΥΠΕΘΑ με ημερομηνία 01.04.1938 και αριθ.πρωτ. 1625/3845 και την απόφαση του Υπουργείου Οικονομικών με ημερομηνία 20.04.1938 και αριθ.πρωτ. 13165/244/2154, εγκρίθηκε κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εκτελεστικών Αντιπροσώπων στις 21.04.1938.

Υπογραφή

Γιαζ. Κ. Γκ.

Προς το ΥΠΕΘΑ

Προς το ΥΠΟΙΚ

Συμβούλιο α

Προκειμένου για την πληρωμή των 24 ραδιοασυρμάτων που ήταν απαραίτητοι για τα βομβαρδιστικά αεροσκάφη Heinkel διαμέσω clearing, εστάλη αντίγραφο του διατάγματος του Εκτελεστικού Συμβούλου για την αγορά του από τη Γερμανία.

Συντάχθηκε από κοινού από τους Υπουργούς Εθνικής Άμυνας και Οικονομικών μαζί με το λογιστή του Συμβουλίου

Παρά τω πρωθυπουργώ

Υφυπουργός

Γιαζ Κ.Γκ.

Έτσι, το 1938, ο τεχνικός εξοπλισμός των βομβαρδιστικών Heinkel He 111, τα οποία θα χρησιμοποιούσαν δηλητηριώδη και ασφυκτικά αέρια στο Ντερσίμ, θα ολοκληρωθεί και θα είναι έτοιμος για χρήση.

Η Σαμπιχά Γκιοκτσέν, η πνευματική κόρη του Ατατούρκ που χρησιμοποίησε αυτά τα αεροπλάνα, δήλωσε στην εφημερίδα Μιλλιγιέτ στις 25.11.1956. “Μας διέταξαν να πυροβολήσουμε ό,τι βλέπαμε ζωντανό. Βάζαμε ακόμη και φωτιά σε κατσίκες, οι οποίες ήταν το φαγητό των φυλών.”

Η Γκιοκτσέν τιμήθηκε με το Μετάλλιο Μουράσσα (στολισμένο με πολύτιμους λίθους) του Τουρκικού Ιδρύματος Αεροπορίας στην Άγκυρα στις 28.05.1937 για τα επιτεύγματά της. Ο Πρόεδρος Ατατούρκ, ο Πρωθυπουργός Ινόνου και ο Αρχηγός ΓΕΣ, Στρατάρχης Φέβζι Τσάκμακ, ήταν παρόντες στην τελετή.

(*1) Εφημερίδα Dersim, Μάιος-Ιούνιος 2019, τεύχος: 83

(*2) Για περισσότερες πληροφορίες, ανατρέξτε στον αριθμό που αναφέρεται στην εφημερίδα Dersim.

(*3) ANF/11.07.2019/Can Κασάπογλου.

(*4) Εφημερίδα Ντερσίμ

Αριθμοί εγγράφων: 080. 19. 01 02 83 33 1

Σχ. :  Τα σχόλια είναι περιττά εν προκειμένω…

Μετάφραση-σχόλια

Δημήτριος Ι. Αμανατίδης